• Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Wielkanocne zwyczaje na Kujawach wg Oskara Kolberga

Email Drukuj PDF
Ocena użytkowników: / 11
SłabyŚwietny 

Kujawskie zwyczaje związane z okresem świąt wielkanocnych zebrane i opisane przez Oskara Kolbera w trzecim tomie „Dzieł wszystkich” tegoż autora.

Środopoście czyli Półpoście. Wielki tydzień.

Zwyczaj tłuczenia garnków z popiołem w pół-poście w dość powszechnym jest tu użyciu.

Na Kujawach zwykle w wielki Czwartek wybijają żur, to jest: tłuką garnki napełnione popiołem, gnojem, błotem i innemi nie­czystościami (niby żurem) o drzwi i okna chałup, a rozbiwszy one, mocno nieraz drzwi i okna popaskudzą.

Od komina zaś jednej do komina drugiej przeciwległej cha­łupy, przeciągają, w poprzek ulicy powrósło słomiane, z kilku po­wiązanych z sobą złożone części. W środku owego powrosła, obni­żonym nieco nakształt girlandy lub festonu, uwiązują garnek na­pełniony żurem, lub popiołem, który chłopcy swawolni rozbijają kijami, właśnie wówczas, gdy ktoś przez ulicę pod owém powró­słem przechodzi, dla obsypania nieostrożnego przechodnia porzą­dną dozą popiołu i sadzy. Po czém nawiązują w to samo miejsce inny garnek, podobnie jak tamten do rozbicia i osypania kogoś przeznaczony. Czynią to zwykle w wielką Sobotę, uzbrojeni na ten cel w długie kije i żerdzie.

Że wielu, osobliwie dziéwki, unikają téj wędrówki, aby się na przykre skutki owéj swawoli chłopców nie narazić, więc je nie rzadko ci ostatni pochwytują z zasadzki, gwałtem pod ów garnek ciągną, i nie wypuszczą dopóty, dopóki ich całkiem niemal sadza­mi i popiołem nie oszpecą, od czego wszakże, chronić je zwykło wykupne, to jest kilka groszy danych na wódkę.

Dyngus

W drugie święto Wielkanocne rozpoczyna się znany powsze­chnie u nas zwyczaj Dyngusu. W poniedziałek parobcy obléwają wodą dziewki, we wtorek zaś dziéwki podobnież odpłacają się pa­robkom.

Już w niedzielę wieczór (to jest w piérwsze święto), parob­cy pożyczają ze dworu dziedzica miednicę metalową lub coś po­dobnego brzęczącego, włażą z tém na dach chałupy (zwykle kar­czmy) i brząkając w nią, niby w bęben, wywołują imiona i na­zwiska tych dziéwek, które jutro mają być obléwanemi. Igraszką tą zajmuje się osobliwie dwóch najsprawniejszych i najpsotniejszych chłopców. Z tych jeden stoi na dole (przed sienią chałupy) i gada do góry imiona i nazwiska drugiemu, który stoi na da­chu, wymieniając kolejno dziéwki, podług numerów chat, np. Walkówna S., Józefka B., Maryśka D., i t. d., z dołączeniem stoso­wnéj uwagi, która z nich jest porządniejszą, lub mniéj porządną. Oczywiście, że osobistość i stosunki grającego ową rolę, dają mu szerokie pole do spostrzeżeń i przycinków, szafowanych wedle wła­snego widzenia i dowcipu. Jeśli wymieni którą dziewkę z uwagą, że ta jest bardzo niechlujna, że się nie umywa, nie czesze i t. p., wówczas towarzysz jego, na dachu stojący wykrzykuje: „Zaprzą­tajcie konie, woły, bo wywieziemia fafoły—Maryśki Doredowny! − a brać na nią cztéry fury piasku (do szorowania), − pięć fur pyrzu (na wie­cheć), dwadzieścia kubłów wody i mydliska, do wypłókania w gnoiska; − cztery długie grace, do wymiatania w s . . cze, bo-ć czarna! − Jeśli na dole stojący, wymieni porządniejszą dziéwuchę, wtenczas ów na da­chu, mniejszą ilość naznacza wody, piasku, mydła i t. d. Czasem wykupi się która z nich kwartą wódki, że jéj imie i nazwisko z chlubą będzie wymienione na dachu, a wtenczas mówi ten na dachu, że ją wódką w karczmie oblać i obmyć trzeba, to jest: po­częstować. Ta jednak, któréj imie wcale przy dyngusie nie jest wymienioném, choćby nawet z najgorszéj przedstawioną była stro­ny, ma to sobie za wielkie ubliżenie; w uaganném tém zapomnie­niu, widzi wyraźną, dla imienia i osoby swojéj pogardę.

Nazajutrz téż rano, wskazane tu dziéwki, wyszukiwane i ob­lewane są przez parobków, przed których natarczywością wymy­kają się jak mogą. Biada téj, którą zaraz na wstępie złapią; cały nieraz kubeł lub konew wody, i to nie jeden, pogrąży niebora­czkę od stóp do głowy w mokrym żywiole. Po skokach zaś, rzutach, chichotach, zabiegach i krzątaniu się parobków, uwierzył­byś, że gotowiby co do joty spełnić to, co w programmacie na da­chu uroczyście wygłoszonym, zapowiedzieli.

Mniéj daleko gonitwy, a tém samém i zajęcia przedstawia zabawa wtorkowa. Mężczyznom bowiem łatwiéj jest ustrzedz się i uciec od zapalczywości dyngusowéj kobiét; lubo zdarza się i tu­taj, że na upatrzonego lub nie dość zwinnego parobczaka chluśnie nieraz całe wiadro wody.

Po obiedzie w poniedziałek, chłopcy chodząc po dyngusie, śpiewają:

Przyśli-my tu po dyngusie,
Zaśpiéwama o Jezusie.
W wielgi czwartek, w wielgi piątek,
Cierpiał Pan Bóg za nas smętek.
Za nas smętek, za nas rany,
A bo-ć my to Chrześcijany.

* * *

Powiedziała nam tu wasza kaczka,
Żeście napiekli pszennego placka.
Powiedziała nam tu wasza kura,
Że naniesła jaj, aż ją boli dziura.
Powiedziała nam tu wasza świnia,
Żeście zabili jéj syna.
A nie syna, to córeczkę,
Dajcie nom z nij choć szpyreczkę.
A z daleka od ręki,
Żebyście sobie nie narobili dużéj męki (mozołu).

(to jest: by od razu kawał duży ukroiła).

 

Dodaj komentarz

1. Redakcja portalu zastrzega sobie prawo do redagowania przesłanej wiadomości.
Wiadomości zawierające treści o charakterze bezprawnym, naruszające w jakikolwiek sposób obowiązujące prawo, zawierające treści pornograficzne, propagujące faszyzm, nazizm, komunizm, wzywające do nienawiści rasowej, etnicznej, wyznaniowej, obrażające uczucia religijne i inne sprzeczne z dobrymi obyczajami, nie będą przez nas publikowane.
2. Redakcja nie ponosi odpowiedzialność za publikowane treści komentarzy. Komentarze nie wyrażają zdania i stanowiska redakcji Portalu. Moderowanie komentarzy ma za zadanie jedynie zapobieganie publikowaniu komentarzy naruszających prawo zgodnie z pkt 1 niniejszego regulaminu i obowiązującymi przepisami prawa.

Kod antysapmowy
Odśwież


Dziś jest 


fabrykabaner_stowarzyszeniebaner_zabawkibaner_samorzadkresy.plkukuczka_skalyglosybaner_w_obiektywie200x80Gmina BaruchowoGmina KowalGmina WłocławekZespół Szkół w KowaluStowarzyszenie OligoPZD - Okręg Toruńsko-WłocławskibRACTWO mIŁOŚNIKÓW ZIEMI CHODECKIEJKrupinskiArtzamki-gotyckie_logoParafia Najświętszego Serca Jezusowego we Włocławkuwyd_krukowiakneandesign.plPrue Art GroupGKS BaruchowoGostynińsko - Włocławski Park Krajobrazowybaner_pckmoprbaner_parafiakukuczka1proc